युद्धात कैद्यांना कसं वागवायचं याचे नियम आहेत, पण किती देश ते कायदे पाळतात? आणि जर तो देश अमेरीके सारखा बलाढ्य असेल तर, आणि त्याने कायदे पाळले नाही तर?
अबु गरिब जेल. हे इराक मधील बगदाद इथलं एक जेल. हे जेल नेहेमीच हेडलाइन्स मधे राहिलं आहे. अगदी सद्दाम हुसेन च्या काळा पासून ते अगदी आत्ता पर्यंत.. त्याचं नामकरण ’बगदाद करेक्शन फॅसिलिटी’ हे केलंय अमेरिकेने.
याच जेल मधे हज्जारो कुर्द शिया लोकांना आणून ठेवलं होतं सद्दाम हुसेन ने. २६ डिसेंबर १९९८ मधे सद्दामचे पोलिटिकल विरोधक असलेले १५ लोकं ठार मारले गेले ह्या जेल मधे आणि त्यांच्या डेडबॉडीज जवळच एका निर्जन स्थळी पूरण्यात आल्या ( एकत्रित पणे).
ह्या नंतर म्हणजे सद्दामच्या लक्षात आल्यावर की अशा तऱ्हेने केलेला आपल्या राजकीय विरोधकांचा चा खून सहज पचतो, मग त्याने जवळपास १००० च्या वर आपल्या पोलिटीकल अपोनंट्स ला यमसदनी पाठवले.तिथे नंतर उत्खननात सापडलेल्या शेवटच्या सांगाड्याचा नंबर होता.. ९९३. ही एक मास ग्रेव्ह सापडली केवळ एका आय विटनेस मुळे. इतर ठिकाणी पण अशा ग्रेव्हज असण्याची शक्यता आहे आणि किती लोकं मृत्युमुखी पावले, हे कळणे खरंच अशक्य आहे.
हे जेल तसे नेहेमीच वादात होते. दररोज कांही तरी बातम्या असायच्याच. नंतर अमेरीकेने मधे इराक ऍक्वायर केल्यावर मग हे जेल अमेरिकेच्या ताब्यात आले. आणि अमेरिकेने ह्याचा अगदी पुरेपूर उपयोग करुन घेतला. युध्द कैदी ठेवायला जागा लहान पडली म्हणून ६ बऱॅक्स पुन्हा वाढवण्यात आल्या. अमेरिकन आणि ब्रिट सैन्याने बरेच युद्ध बंदी इथे ठेवले होते. आता त्यांना कसं वाचवण्यात आलं हे माहिती आहेच, पण पुन्हा एकदा थोडक्यात जुन्या गोष्टींना उजाळा देतो.
ब्रिट च्या टेलिग्राफ ने हा मुद्दा सर्वप्रथम इन्व्हेस्टीगेटिव्ह जर्नॅलिझम करुन पेपरमधे छापला होता. टेलिग्राफ हा माझा आवडता पेपर आजही आहे. रोज टेलिग्राफ आणि चायना मेल एकदा तरी नजरेखालून घालतोच.
२००४ मधला एक दिवस. सकाळच्या टेलिग्राफ मधे यु एस सोल्जर्स ने केलेल्या छळाचे फोटो प्रसिद्ध झाले या पेपरमधे. ऑस्ट्रेलियन टेलिव्हिजन नेटवर्क ने पण काही फोटॊ ग्राफ्स टिव्ही वर दाखवले. या फोटो मधे यु एस, ब्रिट, आणि इतर मित्र देशांच्या सैनिकांनी केलेल्या छळ, बलात्काराचे फोटोग्राफ्स होते.
मित्र देशांनी एकदा इराक वर ताबा मिळवल्यावर या जेल मधे कित्येक लोकांना डांबून ठेवण्यात आले होते. अगदी थोडा जरी संशय आला तरीही जेल मधे बंद करुन ठेवण्यात आले होते. फ्री ट्रायल्सची तर शक्यताच नव्हती. जज पण अमेरिकन, पोलिस पण अमेरिक्न्स, आणि कित्त्येक अमेरिकन सैनिकांच्या मृत्युचा बॅक्ग्राउंड असल्याने कैद्यांच्या बद्दल अजिबात सहानुभूती नव्हती कोर्टाला पण.
अगदी काही पत्रकारांना पण अटक करुन ठेवण्यात आलेली होती. त्या पैकी एकावर तर ब्रिट पिएम चा खुन करण्याचा प्लानिंग केलं असा आरोप होता. बरं
हे फोटॊ बाहेर आले तरी कसे?? बरेचसे सैनीक जे या जेलमधे होते त्यांनी इराकी बंद्यांच्या अगतिकतेचा अगदी पुरेपूर फायदा घेतला. मग एखाद्याचा छळ करणे, कपडे काढून ह्युमिलिएट करणे, बलात्कार- पुरुष सैनिकांनी पुरुष कैद्यांवर केलेले, आणि पुरुष कैद्यांनी स्त्रियांवर केलेले, ह्या सगळ्यांचे फोटो पण काढले गेले सेल फोन कॅमेऱ्यावर.
हे सैनिक मग मायदेशी परत गेल्यावर त्यांनी आपले हे वीरता पुर्ण प्रताप आपल्या मित्र मंडळींना दाखवले, आणि मग सगळ्या ऍट्रोकसीज बाहेर आल्या. सैनिकांना असं कधीच स्वप्नातही वाटलं नव्हतं की आपण जिंकून आलेले युध्दवीर आहोत, तेंव्हा आपण जे कांही केलं ते क्षम्य आहे. पण तसं झालं नाही!
हे सगळ्या पेपरमधे आल्यानंतर मात्र अमेरिकन गव्हर्नमेंट जागं झालं.. खरं तर ते जागे होतेच, कारण वरिष्ठांच्या परवानगी शिवाय असे उद्योग करण्याचे धाडस सैनिकांना होणे शक्यच नाही. यानंतर मात्र १७ सैनिकांना नोकरी वरुन काढले . नंतर टप्प्या टप्प्याने बऱ्याच सैनिकांचे कोर्ट मार्शल करण्यात आले. आणि बऱ्याच सैनिकांना १० वर्षा पर्यंत कैदेची शिक्षा देण्यात आली.त्या जेलचे सुप्रिटॆंडन्ट, ब्रिग्रेडीयर जनरल जानिस ला कर्नल म्हणुन डीमोट करण्यात आलं .
त्या फोटॊज मधे काय आहे ते इथे विस्ताराने लिहित नाही पण जर तुम्ही मानसिक दृष्ट्या तयार असाल तर.. रिपीट… जर मानसिक दृष्ट्या तयार असाल तरच इथे फोटॊ पहाण्यासाठी क्लिक करा..
दुसरे कांही फोटॊ इथे पण आहेत.. यातले बरेचसे फोटो हे बिभत्स आहेत. तेंव्हा क्लिक करण्याआधी विचार करा ..
मेजर जनरल टगुबा ह्यांना ब्रिट सरकारने या सगळ्या प्रकरणाचा शोध घेण्या साठी नियुक्त केले होते. . हे टगुबा आता रिटायर झाले आहेत आणि आता त्यांनी हे मान्य केलंय, की टेलिग्राफ मधे प्रसिद्ध झालेले सगळे काही खरे आहे.त्यांनी जवळपास २००० च्या वर फोटोग्राफ्स स्टडी केलेत. आणि त्यांचं मत आहे की हे सगळे फोटॊ इतके वाईट आहेत की त्याबद्दल बोलणे हे पण मला संयुक्तीक वाटत नाही.
हे फोटोग्राफ्स जे आहेत ते जवळपास ४०० वेगवेगळ्या लोकांवर केलेल्या अत्याचाराचे सगळे पुरावे आहेत. त्या मधे बलात्कार , विक्रुत संभोग इत्यादींचे फोटो आहेत की पाहुन शिसारी यावी. केवळ सरकारच्या हस्तक्षेपामुळेच हे फोटो पब्लिसाइझ्ड करण्यात आलेले नाहीत.
अशाच प्रकारचे आरोप हे अफगाणिस्तानातही करण्यात आलेले आहेत. युद्ध जिंकल्यावर कैद्यांना गुलामा प्रमाणे वागवायची पद्धत फार पुरातन काळापासुन चालत आलेली आहे. तीच पद्धत आजही अस्तित्वात असलेली पाहून मला तरी खरंच वाईट वाटलं.
आता ओबामानी स्टेटमेंट दिलंय की ह्या फोटोग्राफ्स मधले सगळे आरोपी ओळखल्या गेले आहेत, आणि सगळ्यांनाच आता शिक्षा पण करण्यात आलेल्या आहेत.
