बदला

संजय पाटील नुकत्याच घेतलेल्या बंगल्याच्या लॉन मधे खुर्ची टाकुन सकाळचे कोवळ उन खात पेपर वाचत बसले होते. आयुष्यभर मुंबईला नोकरी मधे घालवल्यावर त्यांनी सातारला हा बंगला विकत घेतला होता. रिटायर्ड झाल्यावर गावाकडे जाउन रहायचे हे आधीपासुनच नक्की केलेले होते. जेंव्हा त्यांनी हा चार बेडरुम्स चार बाथरुम भरपूर पार्किंग असलेला , आणि वेल मेंटेंड बगीचा असलेला बंगला, चारही बाजुला असलेले मेंदींच्या झाडाचे सहा फुटी कुंपण, असलेला हा बंगला पाहिला, तेंव्हा त्याच्या प्रेमातच पडले संजय देशमुख, आणि लगेच विकत घेऊन टाकला.

तर सकाळचं कोवळं उन्हात, चहाचा कप हातात घेउन, एफ एम रेडीओ वर जुनी गाणी ऐकत पेपर वाचण्याचा आनंद काही औरच! आता हा बंगला घेऊन त्यांना चार महिने झाले होते.रिटायर्ड आयुष्य एकदम मजेत सुरु जात होतं. साताऱ्याला बंगला घेतल्यावर खरं तर मुंबईच्या मित्रांनी वेड्यातच काढले होते, म्हणे आयुष्य मुंबईला गेल्यावर तिकडे गावाकडे कसा काय राहु शकणार आहेस तू? पण संजय मात्र एंजॉय करत होता, गावाकडचं आयुष्य!

शेजारच्य बंगला विक्रम पवारांचा. म्हणे, महाराजांच्या सैन्यात ह्यांचे पुर्वज सेनापती होते. अजूनही मानसीक दृष्ट्या ते त्याच काळात वावरत होते. दोन मुलं आणि ४ नातवंडं असल्याने बंगल्यात कायम खेळण्याचे , ओरडण्याचे आवाज सुरु असायचे. सगळे नातु चार ते ७ वर्ष वयातले. शेजारी म्हणून एकदा संजय त्यांना भेटायला गेला होता, गतवैभवाच्या पुसट खुणा अंगावर बाळगत त्यांचा बंगला दिमाखात उभा होता. हॉल मधे भिंतीवर लटकवलेले वाघाचे , रानडूकराचे मुंडके, तलवारी, ढाल भाले वगैरे डेकोरेशनसाठी वापरलेले होते. सगळ्या तलवारी बहूतेक रोज स्वच्छ करत असावे, कारण अजिबात गंजलेल्या दिसत नव्हत्या. एका कपाटात रिव्हॉल्वर्स, बंदुका वगैरे लावुन ठेवलेल्या काचे आड दिसत होत्या. विक्रम पवार आपलं घराणं कसं सरदारांचं आहे, आणि आम्ही कसे ग्रेट आहोत हे सांगतांना अजिबात थकत नव्हते. जुजबी ओळख करुन घेऊन संजय घरी परत आला, पण पुन्हा काही संबंध आला नाही. विक्रम चा आढ्यताखोर स्वभाव एकाच भेटीत लक्षात आला संजय च्या.

विक्रम च्या घरी चार नातू खेळत होते. खेळणे पण लाकडी तलवारी ढाली , आणि बंदुकांशी! शेवटी महाराजांच्या सैन्यात सेनापती होते ना पूर्वज, मुलांना पण तेच बाळकडू अगदी लहानपणापासुन. आता मुलांना लढवय्या बनवायचं होतं का ? ते त्यांनाच ठाऊक ! पण सगळे खेळ कसे मर्दानी! चार – ते सात वर्ष वयोगटातली ती पवारांची मुलं तलवार युद्ध खेळत होती. अरे एखाद्याला लागलं तर? उगीच काळजी वाटली देशमुखांना! पण पवार मात्र आपल्या जागेवर निर्विकार पणे बसले होते. सगळेच नातू, एकही नात नसल्याने, जनरली सगळी मुलं असलेल्या घरात असतो तसा गोंधळ सुरु होता.

आता पेपर जवळपास पूर्ण वाचून झाला होता. तेवढ्यात शेजारच्या बंगल्यातून एक बॉल येऊन पडला , पाठोपाठ एक क्रिकेटची बॅट, एक तलवार, मिसाइल प्रमाणे येऊन डोक्यावर आदळली. लहान मुलंच ती! खेळणारच! पण कंपाउंड वरुन खेळणी देशमुखांच्या लॉन वर फेकणे हा एक खेळच झाला होता मुलांसाठी. संजयला मुलांच्या खेळण्याबद्दल ऑब्जेक्शन नव्हते, पण घरातल्या मोठ्या माणसांनी मुलांना खेळणी फेकू नका , किंवा विक्रमने खेळणी परत मागतांना, थोडं पोलाईटली सांगावे एवढीच माफक अपेक्षा होती. पण तसे होणे नव्हते. रोज सकाळी ओरडून खेळणी परत फेका हे सांगण्या व्यतिरिक्त विक्रमशी कधी संबंधच येत नव्हता. कधी समोरासन्मोर आला, तरीही बोलणं नव्हतं. सरदारकीचा गर्व अजून चार पिढ्यांच्या नंतर पण कायम होता.

काही वेळाने कंपाउंड च्या पलिकडून विक्रम पवार ओरडले, ” ओ, खेळणी फेका इकडे मुलांची” – अरे प्ल्रिज वगैरे काही आहे की नाही? मी काय नोकर आहे का तुझा? पण सरदारांनी सामान्यांशी बोलतांना कशाला रिस्पेक्ट द्यायचा? गेली चार महिने हा दररोजचाच कार्यक्रम झाला होता. संजय जाम वैतागला होता. इतकं इन्सल्टींग वागणं डोक्यात जायचं ! पण काय करणार!

दर शनीवारी संजयची पुण्याला चक्कर असायची.मित्रांना भेटणे, थोडंफार काही असेल तर शॉपिंग आणि परत. आज संजय एका मॉल मधे गेला होता. एके ठिकाणी मुलींच्या मेकपच्या सामानाचा ढीग लागलेला दिसत होता. नेलपेंट, रुज, लिप्स्टीक्स वगैरे… कुठलीही वस्तू १० रुपये. संजयने १० -१५ नेलपेंटच्या बाटल्या,८-१० लिप्स्टीक्स, रुज , काजळ वगैरे विकत घेतले .

दुसऱ्या दिवशी सकाळी पुन्हा नेहेमी प्रमाणे आधी एक बॉल लॉन मधे येऊन पडला. संजय काल विकत घेतलेले लिप्स्टीक नेलपेंट्स घेउन बसला होता, त्याने त्यातलं एक नेलपेंट मेंदीच्या पलिकडे फेकले. पुन्ह्या मुलांनी एक खेळणं येऊन पडलं, त्याच्या बदल्या अजुन एक लिप्स्टीक, नेलपेंट संजय ने कंपाउंड च्या पलिकडे फेकले. मुलांना पण मजा वाटत असावी. हा असाच खेळ आणलेली लिप्स्टीक, नेलपेंट संपेपर्यंत सुरु होता.

दुसऱ्या दिवशी पवारांची मुलं, हाताला रंगीबेरंगी नेलपेंट्स , लिप्स्टीक लाउन खेळत बसली होती. सगळ्या भिंतींवर उरलेल्या लिप्स्टीक ने चित्र काढली होती. सरदार घराण्याची मुलं लिप्स्टीक, नेलपेंट?

दुसऱ्या दिवशी संजय नेहेमी प्रमाणे लॉन मधे बसुन पेपर वाचत होता, पण एकही खेळणं येऊन पडले नाही..

 

 

( kalpana parakiya)

Posted in Uncategorized | 2 Comments

आयुष्य

पण सांग ना, जर मी गेले, तर तु पुन्हा लग्न करशील?

काहीतरी वेड्यासारखी बोलू नकोस. आधी लवकर बरी हो, नंतर बोलू. Continue reading

Posted in Uncategorized | 3 Comments

जी एस टी – नेमकं काय आहे?

मी काही चार्टर्ड अकाउंटंट नाही, पण माझा स्वतःचा व्यवसाय असल्याने ह्या जिएसटी कडे पहाण्याचा माझा दृष्टीकोन इथे मांडण्याचा प्रयत्न म्हणजे हा लेख.

एखादी वस्तु एखाद्या फॅक्टरी मधे तयार होते, तेंव्हा त्यावर पुर्वी सर्वप्रथम १) एक्साइज ड्युटी, २) सेल्स टॅक्स – प्रत्येक स्टेट च्या नियमा प्रमाणे – व्हॅट किंवा सेंट्रल सेल्स टॅक्स  लावुन डिलर्स कदे वस्तु पोहोचवली जायची.

एक साधे उदाहरण पहा. मी जनरेटर्स विकतो. आता ह्याच जनरेटरची मुंबई मधली किंमत निरनिराळे सेल्स टॅक्स चे ऑप्शन वापरुन कशी बदलते ते पहा.

१) बेसीक किंमत समजा १००००० + १२.५% एक्साईज + व्हॅट १३.५% +ऑक्ट्रॉय ५.५% ( टोटल किंमत रु.१३४५१०.००) ( या मधे महाराष्ट्र व्हॅट लावुन बिल केलेले आहे)

२) दुसरा ऑप्शन सी एस टी ( सेंट्रल सेल्स टॅक्स )बिलींगचा. बेसिक किंमत  १००००० +१२.५% एक्साईज + सीएसटी २% फ़ॉर्म सी सहित +५.५% ऑक्ट्रॉय ( टोटल किंमत १२१०६१/-) इथे व्हॅट म्हणजे महाराष्ट्र सेल्स टॅक्स न भरता सेंट्रल सेल्स टॅक्स भरुन विक्री केली गेलेली आहे, जो केवळ २टक्के असतो.  जास्त खोलात शिरत नाही, पण फॉर्म सी _-ई १ वर ट्रॅन्स्झॅक्शन करुन टॅक्स वाचवता येतो. या मधे विक्री करणारी कंपनी आधी दुसऱ्या स्टेट मधे स्टॉक ट्रान्सफर करुन असा सौदा करु शकते.

३) तिसरा ऑप्शन म्हणजे विक्रेत्याने एक ऑफिस गुजरात मधे उघडायचे.  महाराष्ट्र व्हॅट १३.५% टक्के तर   गुजरात चा व्हॅट ५ टक्के होता.तिथला सेल्स टॅक्स नंबर घेऊन नंतर गुजरात मधुन महाराष्ट्रात ५ टक्के व्हॅट वर बिलिंग  करता यायचे. म्हणजे यात महाराष्ट्राचे नुकसान, पण कस्टमरचा फायदा.
बेसिक समजा १००००० + १२.५% एक्साइज + गुजरात सेल्स टॅक्स ५% + ऑक्ट्रॉय ५.५% ( टोटल १२४६२१?-) ( गुजरात सेल्स टॅक्स भरुन बिल केलेले आहे, या मधे सी फॉर्म देण्याची गरज नाही)

अजुनही काही पर्याय आहेत, पण हे सगळे पर्याय जर लिहित बसलो, तर इथे एक खुप कंटाळवाणी पोस्ट तयार होईल म्हणुन आवरतो. पण जस्ट थोडक्यात समजावे की टॅक्स मधे किती घोळ असतो, म्हणुन वर उदाहरण दिले आहे. वर दिलेली तिन्ही उदाहरणे अगदी १०० टक्के लिगल आहेत, पण टॅक्स ची अमाउंट किती बदलली आहे ते पहा.

“आता जिएसटी आल्यामुळे कुठल्याही स्टेट मधुन बिलींग केले तरीही किंमत बेसीक + १८% जीएसटी इतकीच राहिल. जिएसटी सुरु झाल्यामुळे आता एक्साइज ड्युटी  आणि इतर टॅक्सेस बंद झाले आहेत. तसेच ऑक्ट्रॉय पण बंद केला गेला आहे. तेंव्हा टोटल किंमत   जी एम् व्हॅट वर  १३४५१०.  ती आता जिएसटी वर रू/ १,१८०००/-  होईल. म्हणजेच कस्टमरचा  जवळपास १६००० चा फायदा झालेला आहे. या वरुन तुमच्या लक्षात येईल की ऑटोमोबाईल कंपन्या किंमती मधे कपात करुन कस्टमर्स ला बेनिफिट पास ऑन कशा करु शकतात ते!”

सगळे इनडायरेक्ट टॅक्सेस ह्या जीएसटी मुळे बंद झालेले आहेत आणि त्यामुळॆ लोकांचा फायदाच होईल. पण विक्रेता हा फायदा पास ऑन करतो की स्वतः ठेऊन घेतो हा प्रश्न आहेच..

समजा मी जिएसटी देऊन कंपनीकडून एक मशिन विकत घेतले १००००० रु. ना, त्यावर जीएसटी ( १८%) लावल्यावर  होतो रु. १८०००/-
नंतर हेच मशीन मी १, २०, ०००/- या किंमती ला विकले. त्यावर १८% जिएसटी हा रु. २१६००/- कस्टमरला चार्ज केला, आणि कस्टमरला दिलेल्या बिलात पण तो मेन्शन केला. आता विक्रेता म्हणून मी सरकार कडे रु.
पण तो टॅक्स दाखवला. आता मी विक्रेता म्हणुन सरकार कडे २१६०० -१८०००= ३१६० रु टॅक्स जमा करेन. समजा कस्टमर जी एसटी मधे रजिस्टर असेल तर तो पण भरलेल्या जीएसटी च्या अमाउंटचा इनपुट क्रेडीट म्हणुन वापर करेल.

थोडक्यात बऱ्यापैकी सरळ झालेलं आहे टॅक्सेशन- आधीपेक्षा. सगळॆ चित्रविचित्र प्रकारचे टॅक्सेस आता या पुढे ऍबोलिश करण्यात आले आहेत. तुम्ही भारतात रहाता? तर मग एकाच देशात दोन राज्यात टॅक्स चा दर वेगळा नसावा आणि प्रत्येकाला टॅक्सेशन मधे सुविधा मिळावी म्हणून जी एस टी लागु केला गेला आहे.

प्रत्येक वस्तू वर एक रेट ०% ते २८% टक्के सेट केला गेला आहे. जिवनावश्यक वस्तूंवर शुन्य ट्क्के टॅक्स , तर चैनिच्या वस्तूंवर २८% अशी सरळ धोपट वर्गवारी केली गेली आहे जी मला पटलेली नाही .

आणि हो, पुर्वी ऍमेझॉन वर तुम्हाला बऱ्याच गोष्टी ऑन लाइन स्वस्त का मिळायच्या ह्याचे उत्तर म्हणजे वर दिलेला ऑप्शन क्र. ३. म्हणजे महाराष्ट्राच्या १३.५% व्हॅट ऐवजी तुम्हाला २ टक्के ते५ टक्के लावुन बिल केले जात होते. आता या पुढे ऑन लाइन वरची किंमत आणि दुकानातली किंमत या मधे फारसा फरक रहाणार नाही हे नक्की.

Posted in Uncategorized | 5 Comments

एकांत.

घरा मधे इनमिन तिन माणसं. राजाभाऊ, रमा आणि राहुल. वन बिएच के म्हणजे फार लहान नाही मुंबईच्या मानाने. एक हॉल  , किचन,   एक बेडरुम आणि सोबतच एक ३ बाय ५ चे लॅटबाथ हे हॉल ला लागुन, असे की हॉल मधे झोपणाऱ्याला आणि बेडरुम मधे झोपणाऱ्याला असेस करता यावे!बेडरुम मधे झोपलेल्या व्यक्तीला जर रात्री टॉयलेटला जायचं काम पडलं, तर हॉल मधुनच जावे लागायचे. तसे राहूल एकटाच हॉल मधे झोपायचा, त्यामुळे त्याला कधीच ह्या गोष्टीने आपली प्रायव्हसीएकांत जाते असे वाटले नव्हते.

तसे म्हंटले तर मुंबईच्या मानाने “चांगलाच” मोठा फ्लॅट! ह्याच फ्लॅट मधे गेली ३२ वर्ष राजाभाऊ , बायको रमा आणि मुलगा राहूल राहत होते. तिघांसाठी फ्लॅट पुरेसा वाटायचा त्यांना, त्यामुळे त्यांनी कधी मोठा फ्लॅट घ्यायचा विचारच केला नव्हता.  कशाला  घ्यायचा? खाली उतरलं की बस स्टॉप रस्ता ओलांडला की स्टेशन, भाजी, दुकानं, सगळं काही अगदी हाकेच्या अंतरावर.

बिल्डींग मधले बरेच लोकं आपली रहाती जागा विकुन मोठ्या जागेच्या लोभाने  विकुन आलेल्या पैशातुन  तिकडे डोंबिवली, विरार कडे मोठा फ्लॅट घेऊन रहायला गेले होते, पण राजाभाऊ मात्र गिरगावातच ठाण मांडून बसले होते, काहीही झालं तरी हा भाग सोडायचा नाही हे अगदी मनावर पक्के ठसले होते. Continue reading

Posted in Uncategorized | 14 Comments

एका लग्नाची गोष्ट

पण मला इतक्यात लग्नच करायचं नाही. सोज्वळ अगदी ठामपणे म्हणत होती. गेले अर्धा तास लग्न या विषयावरच दोघांचाही संवाद/विसंवाद सुरु होता.

अगं पण नाही का म्हणतेस? चांगली २५ वर्षाची झालीस, आता नाही तर कधी करणार मग लग्नं? तुझ्या वयाची असतांना तुझ्या आईला तु झाली होती, चक्क दोन वर्षाची होती तु.

केलं असतं हो बाबा, पण चांगला मुलगाच मिळत नाही नां, मी तरी काय करु? कुठल्याही मुलाशी लग्न करु का?

मी तसं म्हंटलं आहे का? चांगल्या मुलाशीच कर म्हणतोय ना? एखादा पाहुन ठेवला असेल तर सांग, आमची काही हरकत नाही, आम्ही करुन देऊ तुझे लग्नं.

तसे नाही हो बाबा. आता पुन्हा ऑन साईटला बहुतेक लॉंग टर्म जावे लागेल, मग आता लग्न केले तर करीअर ची वाट लागेल.

कशी काय वाट लागेल? आम्ही एक मुलगा बघुन ठेवलाय, Continue reading

Posted in Uncategorized | 1 Comment